Faktör Analizi

admin tarafından tarihinde yayınlandı

Faktör analizi istatistiksel yöntemler içerisinde birçok amaçla kullanılabilir analizlerdendir. Birçok araştırmada farklı amaçlarla kullanılabilmektedir. Özellikle ölçek geliştirme ve farklı bir dile, kültüre ölçek uyarlama çalışmalarında sıklıkla kullanılmaktadır. Genel olarak Açımlayıcı (Keşfedici) ve Doğrulayıcı olmak üzere iki grupta incelenmektedir.

Açımlayıcı Faktör Analizi

Genellikle ölçek geliştirme çalışmalarında kullanılmaktadır. Çünkü bu analiz faktör yapısı hakkında bilgi sahibi olmadığımız gizil yapıların nasıl bir yapıya sahip olduğu hakkında bize bilgi verir. Örneğin ölçek geliştiriyorsunuz ve elinizde 50 maddelik bir madde havuzu var. Siz bu 50 maddenin kaç faktöre ayrıldığını bilmiyorsunuz ve bunu test edeceksiniz. Bu nedenle bu analizi kullanmanız gerekmektedir. Analiz sonrasında 50 maddelik ölçeğinizin 20 maddesinin farklı bir yapı, 30 maddesinin başka bir yapıyı oluşturduğunu bulabilirsiniz. Veya çok daha başka boyutlar ortaya çıkabilir. Bu analiz içerisinde birçok farklı yöntem ve farklı döndürme teknikleri yer almaktadır. Ölçmek istediğiniz yapıya göre dik ve eğik döndürme seçenekleri bulunmaktadır. Ülkemizde çok bilinen bir yanlış vardır. Çoğu araştırmada Temel Bileşenler Analizi ile bu yöntem karıştırılmaktadır. Bu karışıklığın temel sebebi bu yöntemlerin SPSS yazılımda aynı bölümde yer almasında kaynaklanmaktadır fakat aynı şeyler değildir.

Açımlayıcı faktör analizi SPSS, R gibi birçok istatistik yazılımı ile gerçekleştirilebilmektedir. SPSS yazılımı üzerinde Analyze –> Dimension Reduction –> Factor yolu üzerinden gidilebilir.

açımlayıcı faktör analizi

Doğrulayıcı Faktör Analizi

Genellikle yabancı bir kültürde geliştirilen ölçme araçlarının başka bir dile, kültüre uyarlanması aşamasında kullanılmaktadır. Az olmakla birlikte ölçek geliştirme çalışmalarında kullanan araştırmalar bulunmaktadır. Temel olarak varolan bir yapının başka bir kültürde de aynı şekilde bulunup bulunmadığını test eden, yani doğrulamayı amaçlayan bir faktör analizi türüdür. Örneğin yurt dışında 15 madde ve iki faktörden oluşan bir ölçeği Türkçe uyarlamasını yapmak istiyorsanız temel olarak Türkiye’de de bu ölçek 15 madde ve iki faktörde bulunuyor mu bunu test etmeniz gerekmektedir. Bu amaçla doğrulayıcı faktör analizi size yardımcı olacaktır.

Doğrulayıcı faktör analizi SPSS programı ile yapılamamaktadır. R, AMOS, LISREL, MPLUS gibi farklı programlar bu amaçla kullanılmaktadır. Bu programlardan her birinin diğerine göre farklı bir avantajı ve dezavantajı bulunmaktadır. Araştırmaya ve veri setine göre en uygun program seçilmektedir. Bu konuda daha fazla bilgi edinmek için doğrulayıcı faktör analizini de içerisinde barındıran Yapısal Eşitlik Modeli yazımızı okuyabilirsiniz.

İlerleyen yazılarımızda Açımlayıcı ve Doğrulayıcı yöntemler hakkında uygulamaya dönük, detaylı yazılarımız olacaktır. Web sitemizi ve sosyal medya hesaplarımızı takip ederek güncel yazılardan haberdar olabilirsiniz.


0 yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir